ดอกบัวหลวงหรือชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า "Nymphaea lotus" เป็นพืชน้ำเจ้าพระยาที่เป็นสัญลักษณ์แห่งการบูชาในศาสนาพุทธ ในประเทศไทยนิยมเรียกชื่อต้นนี้ว่า "บัวบาน" ซึ่งมีลักษณะเด่นคือดอกบัวที่มีขนาดใหญ่และสวยงามมาก ดอกบัวหลวงมักจะมีขนาดใหญ่กว่าดอกบัวปกติ สีของดอกบัวหลวงอาจเป็นสีขาว ชมพู หรือสีแดง และมีกลิ่นหอมอ่อนๆ
ดอกบัวหลวงถูกใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา โดยเฉพาะในพิธีบูชา ภาพของดอกบัวหลวงและใบบัวยังถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของพระพุทธมานุสรณ์ และเป็นสัญลักษณ์แห่งความสงบและความบริสุทธิ์ในศาสนาพุทธอีกด้วย
นอกจากนี้ ดอกบัวหลวงยังถูกปลูกในบ่อน้ำหรือบริเวณน้ำที่มีความลึกพอเหมาะในการสร้างร่มเงาสำหรับปลาหรือสัตว์น้ำอื่นๆ ในการเพาะปลูก นักสวนจะต้องเตรียมบ่อน้ำที่มีลักษณะเหมาะสมและใช้ดินเพาะพืชที่ร่วนซุย ดอกบัวหลวงเป็นพืชที่ต้องการแสงแดดมากและความร้อน โดยการรดน้ำจะต้องให้เพียงพอ ไม่ต้องเกินหรือขาดเพราะอาจทำให้พืชตายได้
