ในทางพุทธศาสนา "สมาธิ" คือสภาวะที่จิตตั้งมั่น สงบนิ่งอยู่กับอารมณ์เดียว ไม่ฟุ้งซ่านไปตามสิ่งเร้าภายนอก หลายคนที่เริ่มฝึกสมาธิอาจสงสัยว่า ความสงบมีกี่ระดับ? วันนี้เราจะพาไปทำความเข้าใจกับ สมาธิ 2 ประการ ซึ่งเป็นบาทฐานสำคัญของการฝึกจิตครับ
สมาธิ 2 ประการ คืออะไร?
การแบ่งประเภทสมาธิตามระดับความแน่วแน่ของจิตในทางสมถกรรมฐาน สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้:
1. อุปจารสมาธิ (Upacara Samadhi)
หมายถึง "สมาธิเฉียดๆ" หรือสมาธิที่จวนจะแน่วแน่ เป็นระดับที่จิตเริ่มสงบจนเกือบจะเข้าสู่ฌาน แต่ยังไม่ดิ่งถึงที่สุด
- ลักษณะ: สามารถระงับกิเลสได้ชั่วคราว แต่จิตยังไม่นิ่งสนิท 100% อาจมีอารมณ์ภายนอกแทรกเข้ามาได้บ้าง
- การเปรียบเทียบ: เหมือนสัญญาณโทรศัพท์ในที่ที่สัญญาณดีแต่ยังไม่เต็มขีด มีอาการขาดหายหรือสวิงบ้างเป็นพักๆ
2. อัปปนาสมาธิ (Appana Samadhi)
หมายถึง "สมาธิที่แน่วแน่" เป็นระดับสมาธิในฌานที่จิตแนบสนิทกับอารมณ์อย่างสมบูรณ์
- ลักษณะ: จิตดิ่งลงสู่จุดเดียว (เอกัคคตาจิต) ตัดการรับรู้จากภายนอกได้อย่างสิ้นเชิง แม้มีเสียงดังก็ไม่ได้ยิน สามารถข่มกิเลสได้ตราบที่ยังอยู่ในสมาธิ
- การเปรียบเทียบ: เหมือนการใช้โทรศัพท์ในบริเวณที่สัญญาณเสถียรที่สุด สัญญาณคงที่ ชัดเจน ไม่ขาดหาย
บทสรุปและการนำไปใช้
การเจริญสมาธิทั้ง 2 ประการนี้ เกิดขึ้นได้จากการฝึก สมถกรรมฐาน เพื่อให้จิตเกิดความสงบ เมื่อจิตมีกำลังจากสมาธิแล้ว ก็จะเป็นพื้นฐานสำคัญ (บาท) ในการยกจิตขึ้นสู่การเจริญ วิปัสสนากรรมฐาน เพื่อให้เกิดปัญญาเห็นแจ้งในธรรมต่อไป
ที่มาข้อมูล: jaisangma.com