ในโลกที่เต็มไปด้วยสิ่งเร้า มนุษย์เรามักจะวิ่งหาความพอใจและผลักไสความไม่พอใจ แต่พระพุทธศาสนาได้สอนหลักธรรมที่ทำให้เราเป็นผู้ที่อยู่เหนืออารมณ์เหล่านั้น คือการเป็นผู้ที่ "ไม่ระเริงไปในอารมณ์ที่ชอบใจ และไม่ประกอบในความดูหมิ่น"
ผู้ไม่ระเริงในอารมณ์ที่ชอบใจ
อารมณ์ที่ชอบใจ ไม่ว่าจะเป็นรูป เสียง กลิ่น รส หรือคำสรรเสริญ มักทำให้ใจเราฟูและขาดสติ ผู้ที่มีปัญญาจะมองเห็นว่าสิ่งเหล่านี้เป็นเพียงของชั่วคราว เกิดขึ้นแล้วดับไป การไม่หลงระเริงจะช่วยให้ใจมั่นคง ไม่หวั่นไหวไปตามสิ่งยั่วยวน
ไม่ประกอบในความดูหมิ่น
การดูหมิ่นผู้อื่นคือการเพาะเชื้อแห่งอกุศลในใจตนเอง นอกจากจะสร้างศัตรูภายนอกแล้ว ยังทำให้ใจเราเศร้าหมอง ขาดความเมตตา ผู้ที่ฝึกตนดีแล้วย่อมเปิดกว้างและยอมรับในความแตกต่างของเพื่อนมนุษย์
คุณสมบัติของผู้ละเอียดเฉียบแหลม
- ไม่เชื่อง่าย: ไม่ด่วนตัดสินใจหรือเชื่อตามคำยุยง แต่ใช้ปัญญากลั่นกรองเหตุและผล
- ไม่หน่ายแหนง: มีความเพียรต่อเนื่อง ไม่ท้อถอยต่อการปฏิบัติธรรมหรือการทำความดี
- มีปฏิภาณ: มีไหวพริบ รู้เท่าทันกิเลสที่เข้ามาแทรกซึมในใจ